Bu rehber neyi kapsar
Burada işçilik alacaklarının kalemleri, dayanakları ve süreleri anlatılır: hangi alacak hangi maddeye dayanır, nasıl hesaplanır, hangi sürede istenir ve dava açmadan önce hangi zorunlu aşama vardır. Tutar hesabı için sitedeki araçlar kullanılabilir.
Kapsam dışında kalanlar ayrı yazılarda: alacak kalemlerinin tek tek anlatımı ve ispat yükü İşçilik Alacakları Nelerdir? yazısında, kıdem tazminatının adım adım hesabı Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? yazısındadır. Burada süreç, süreler ve dayanaklar vardır.
Alacak kalemleri
| Kalem | Dayanak | Esas |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 1475 s. K. m. 14 | Kanunda sayılan sona erme hâllerinde, her tam yıl için otuz günlük ücret |
| İhbar tazminatı | 4857 s. K. m. 17 | Bildirim süresine ilişkin ücret tutarında |
| Fazla çalışma | 4857 s. K. m. 41 | Haftalık 45 saati aşan çalışma; saat ücretinin yüzde elli fazlası |
| Yıllık izin ücreti | 4857 s. K. m. 53, 59 | Kullandırılmayan izin, sözleşme sona erdiğinde son ücret üzerinden |
| Ücret alacağı | 4857 s. K. m. 32 | Ödenmeyen ücret; zamanaşımı beş yıl |
| İşe başlatmama tazminatı | 4857 s. K. m. 21 | En az dört, en çok sekiz aylık ücret |
| Boşta geçen süre ücreti | 4857 s. K. m. 21 | Karar kesinleşene kadar en çok dört aya kadar ücret ve haklar |
İhbar süreleri
Belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Süreler kıdeme göre değişir (m. 17):
| Kıdem | Bildirim süresi |
|---|---|
| Altı aydan az | 2 hafta |
| Altı ay ilâ bir buçuk yıl | 4 hafta |
| Bir buçuk ilâ üç yıl | 6 hafta |
| Üç yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür.
Fazla çalışma
Fazla çalışma, kanundaki koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır (m. 41). Her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle hesaplanır. Denkleştirme uygulanan hâllerde, haftalık ortalama çalışma süresi normal süreyi aşmamak koşuluyla bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz (m. 63 ile bağlantılı).
Yıllık ücretli izin
İşe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış işçiye yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez (m. 53). Asgari süreler:
- Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil): 14 gün
- Beş yıldan fazla, on beş yıldan az: 20 gün
- On beş yıl (dâhil) ve daha fazla: 26 gün
Sözleşme herhangi bir nedenle sona erdiğinde, kullandırılmayan izin süresine ait ücret son ücret üzerinden ödenir (m. 59).
Dava açmadan önce zorunlu aşama
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 s. K. m. 3/1).
Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucunun onayladığı örneği dava dilekçesine eklenir. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süreye uyulmazsa dava usulden reddedilir. Hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğundan reddedilir (m. 3/2).
İşe iade
İş sözleşmesi feshedilen işçi; fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır (m. 20). Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir; taraflar anlaşırsa aynı sürede özel hakeme de gidilebilir.
Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başvuru üzerine bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir (m. 21).
İşçinin haklı nedenle fesih hakkı
İşçi, süresi belirli olsun veya olmasın, m. 24'te sayılan hâllerde sözleşmeyi süresinden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Madde üç grup sebep sayar: sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller ve zorlayıcı sebepler. Fesih sebebinin doğru belirlenmesi, kıdem tazminatına hak kazanılmasını doğrudan etkiler.
Zamanaşımı
| Alacak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | 4857 s. K. Ek m. 3 |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | 4857 s. K. Ek m. 3 |
| Kötü niyet tazminatı | 5 yıl | 4857 s. K. Ek m. 3 |
| Eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminat | 5 yıl | 4857 s. K. Ek m. 3 |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | 4857 s. K. Ek m. 3 |
| Ücret alacakları | 5 yıl | 4857 s. K. m. 32 |
Ek m. 3, 12 Ekim 2017 tarihli 7036 sayılı Kanunla eklenmiştir; değişiklikten önce işlemeye başlamış süreler için geçiş hükmü vardır.
Süreler
| Süre | Ne için | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 ay | İşe iade için arabulucuya başvuru (fesih tebliğinden) | 4857 s. K. m. 20 |
| 2 hafta | Anlaşmama tutanağından sonra dava açma | 4857 s. K. m. 20 |
| 1 hafta | Son tutanağın mahkemeye sunulması için kesin süre | 7036 s. K. m. 3/2 |
| 1 ay | İşverenin işçiyi işe başlatma süresi | 4857 s. K. m. 21 |
| 5 yıl | Sayılan tazminat ve ücret alacaklarında zamanaşımı | 4857 s. K. Ek m. 3, m. 32 |
İlk görüşmeye getirilmesi yararlı belgeler
- İş sözleşmesi ve varsa ek protokoller
- Son üç aya ait ücret bordroları ve banka hesap dökümü
- SGK hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri
- Fesih bildirimi, ihtarname ve varsa tutanaklar
- Puantaj kayıtları, mesai çizelgeleri, giriş-çıkış kayıtları
- Yıllık izin defteri veya izin formları
- Arabuluculuk son tutanağı (dava aşamasına geçilecekse)
Sık karşılaşılan usul sorunları
- Arabulucuya başvurmadan dava açmak. Dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (7036 s. K. m. 3).
- İşe iadede bir aylık sürenin kaçırılması. Süre, fesih bildiriminin tebliğinden işler (m. 20).
- Bordronun ihtirazi kayıt konulmadan imzalanması. İmzalı bordro, aksi ispatlanana kadar ödemenin yapıldığına karine oluşturur.
- Beş yıllık zamanaşımının gözden kaçması (Ek m. 3).
- Fesih sebebinin belirsiz bırakılması. Kıdem tazminatına hak kazanma doğrudan sona erme sebebine bağlıdır (1475 s. K. m. 14).
İlgili bilgilendirme
- İş Hukuku · Arabuluculuk
- İşçilik Alacakları Nelerdir? · Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama · İşçilik Alacakları Hesaplama
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş oluşturmaz. Madde numaraları ve süreler Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel metinlerden alınmıştır; tutarlar ve tavanlar yıl içinde değiştiği için hesaplamada güncel değerler esas alınmalıdır.