Bu rehber neyi kapsar
Burada ticari uyuşmazlığın yargıya taşınma usulü anlatılır: bir davanın hangi hâlde ticari dava sayıldığı, görevli mahkeme, dava şartı arabuluculuk, tacirler arasında ihtarın hangi biçimde yapılacağı, faturaya itiraz süresi ve mal-hizmet tedarikinde temerrüdün ne zaman doğduğu. Her başlığın dayanağı madde numarasıyla verilmiştir.
Kanun 13 Ocak 2011'de kabul edildi ve 14 Şubat 2011 tarihli 27846 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Hukuki dayanak
| Konu | Dayanak | Ne düzenler |
|---|---|---|
| Ticari dava | m. 4 | Hangi davaların ticari sayıldığı; basit yargılama sınırı |
| Görevli mahkeme | m. 5 | Asliye ticaret mahkemesinin görevi |
| Dava şartı arabuluculuk | m. 5/A | Kapsam ve arabulucunun süresi |
| İhbar ve ihtar şekli | m. 18/3 | Tacirler arasında geçerli dört yol |
| Fatura ve teyit mektubu | m. 21 | Sekiz günlük itiraz süresi |
| Ücret ve ceza indirilmesi | m. 22 | Tacirin bu talebi ileri sürememesi |
| Geç ödeme ve temerrüt | m. 1530 | İhtarsız temerrüt, otuz günlük süreler, azami ödeme süresi |
Hangi dava ticari dava sayılır
Kanunun 4. maddesi iki ölçüt kullanır:
- Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri,
- Tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın, maddede sayılan kaynaklardan doğan işler: Türk Ticaret Kanunu, Türk Medeni Kanununun rehin karşılığında ödünç verme işine ilişkin 962-969. maddeleri, Türk Borçlar Kanununun sayılan maddeleri (işletmenin devralınması, rekabet yasağı, yayın sözleşmesi, komisyon, ticari temsilci, havale, saklama), fikrî mülkiyet mevzuatı, borsa ve ticarete özgü yerlere ilişkin hükümler, bankalar ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemeler.
Herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bu kapsamın dışındadır.
Yargılama usulü. Ticari davalarda deliller ve sunulması Hukuk Muhakemeleri Kanununa tabidir; kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır (m. 4/2). 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca bu parasal sınır, HMK ek 1. maddesine göre artırılır. Güncel rakam bu rehberde yazılmamıştır; her yıl değiştiği için dava öncesinde yürürlükteki tutara bakılmalıdır.
Görevli mahkeme
Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine asliye ticaret mahkemesi bakar (m. 5/1). Değer ölçütü görevi değil, yargılama usulünü belirler.
Dava şartı arabuluculuk
6 Aralık 2018 tarihli 7155 sayılı Kanunla eklenen 5/A maddesi uyarınca, ticari davalardan konusu bir miktar para olan şu davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:
- alacak
- tazminat
- itirazın iptali
- menfi tespit
- istirdat
Konusu para olmayan ticari davalar (örneğin bir tespit veya iptal talebi) bu zorunluluğun dışındadır.
Süre. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir (m. 5/A-2).
Tacirler arasında ihtar ve ihbarın şekli
18. maddenin üçüncü fıkrası bir geçerlilik şekli getirir. Tacirler arasında; diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlar şu dört yoldan biriyle yapılır:
- Noter aracılığıyla
- Taahhütlü mektupla
- Telgrafla
- Güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemiyle
Uygulamada en sık yapılan hata, bu üç sonucu doğuracak bir bildirimin sıradan e-posta ya da mesajla gönderilmesidir. Liste bu üç işlem bakımından sınırlıdır; başka konulardaki bildirimler için serbest şekil geçerlidir.
Fatura ve teyit mektubu — sekiz gün
Ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş veya menfaat sağlamış olan tacirden diğer taraf fatura verilmesini ve bedel ödenmişse bunun faturada gösterilmesini isteyebilir (m. 21/1).
Bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemişse bu içeriği kabul etmiş sayılır (m. 21/2). Aynı kural teyit mektupları için de geçerlidir: telefonla, telgrafla, herhangi bir iletişim veya bilişim aracıyla ya da sözlü olarak kurulan sözleşmelerdeki açıklamaları doğrulayan bir yazıyı alan kişi, sekiz gün içinde itiraz etmezse teyit mektubunun sözleşmeye uygun olduğunu kabul etmiş sayılır (m. 21/3).
Bu iki fıkra, ticari uyuşmazlıkların önemli bir kısmının kaderini sessizce belirler: itiraz edilmemiş bir fatura, içeriği bakımından karşı tarafın kabulü sayılır.
Tacir ücret veya ceza indirilmesini isteyemez
Tacir sıfatını taşıyan borçlu; Türk Borçlar Kanununun 121/2, 182/3 ve 525. maddelerinde yazılı hâllerde, aşırı ücret veya ceza kararlaştırıldığı iddiasıyla ücretin ya da sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (m. 22). Tacir olmayan bir borçlunun kullanabildiği bu imkân, tacir bakımından kapalıdır — cezai şart içeren ticari sözleşmelerde imza öncesi değerlendirmeyi önemli kılan hüküm budur.
Mal ve hizmet tedarikinde geç ödeme
1530. madde, ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlere özel bir temerrüt rejimi kurar.
İhtara gerek yoktur. Alacaklı tedarik borcunu yerine getirmiş olmasına rağmen borçlu, gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller hariç, sözleşmede öngörülen tarihte veya ödeme süresinde ödemezse ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer (m. 1530/2). Alacaklı, sözleşmede öngörülen tarihten ya da ödeme süresinin sonunu takip eden günden itibaren, şart edilmemiş olsa bile faize hak kazanır (m. 1530/3).
Ödeme günü belirtilmemişse borçlu, dördüncü fıkradaki sürelerin sonunda ihtara gerek kalmaksızın mütemerrit sayılır. Bunların tamamı otuz günlük sürelerdir ve başlangıçları farklıdır:
- faturanın veya eş değer ödeme talebinin borçlu tarafından alınmasını takip eden otuz gün,
- alınma tarihi belirsizse mal veya hizmetin teslim alınmasını takip eden otuz gün,
- fatura teslimden önce alınmışsa teslim tarihini takip eden otuz gün,
- kabul veya gözden geçirme usulü öngörülmüşse bu işlemin gerçekleştiği tarihten sonraki otuz gün.
Azami ödeme süresi. Sözleşmede öngörülen ödeme süresi; faturanın, eş değer ödeme talebinin ya da mal veya hizmetin alındığı yahut gözden geçirme ve kabul usulünün tamamlandığı tarihten itibaren en fazla altmış gün olabilir (m. 1530/5).
Sık karşılaşılan usul sorunları
- İhtarı yanlış yolla göndermek. Temerrüt, fesih ve dönme bildirimleri m. 18/3'teki dört yoldan biriyle yapılmazsa amaçlanan sonucu doğurmaz.
- Faturaya sekiz gün içinde itiraz etmemek. İtiraz edilmeyen fatura içeriği kabul edilmiş sayılır; sonradan yapılan itiraz bu karineyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- Arabuluculuğu atlamak. Konusu para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuk dava şartıdır; son tutanak eklenmeden açılan dava usulden reddedilir.
- Cezai şartı hafife almak. Tacir, sonradan "aşırı" olduğu gerekçesiyle indirilmesini isteyemez (m. 22).
İlk görüşmeye getirilmesi yararlı belgeler
- Sözleşme ve varsa ekleri, sipariş formları
- Faturalar ve teslim belgeleri (irsaliye, tutanak, teslim imzası)
- Gönderilmiş ihtarname örnekleri ve tebliğ belgeleri
- Ticaret sicil kayıtları ve imza sirküleri
- Cari hesap ekstreleri ve ödeme dekontları
- Arabuluculuk yapılmışsa son tutanak
İlgili bilgilendirme
- Ticaret Hukuku — büroda bu alanda yürütülen işler
- İcra Takibi Rehberi — alacağın takibi
- Faiz hesaplama aracı