Boşanma davasının nereye açılacağı iki ayrı soruya bağlıdır: hangi mahkeme türü bu davaya bakar (görev) ve hangi şehrin mahkemesine başvurulur (yetki). İkisi farklı kurallara tabidir ve karıştırıldığında dava usulden reddedilebilir.
Görevli mahkeme: aile mahkemesi
Boşanma, ayrılık ve evlilik birliğinden doğan davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde, bu sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi davaya bakar.
Erzurum'da aile mahkemeleri Erzurum Adliyesi bünyesinde görev yapar. Dosyanın hangi dairede görüleceği tevzi sonucu belirlenir.
Yetkili mahkeme: iki seçenekten biri
Türk Medeni Kanunu, boşanma davasında yetkiyi iki yer arasında seçimlik olarak düzenler:
- Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi,
- ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi.
Davacı bu ikisinden birini seçebilir. Eşler ayrı şehirlerde oturuyorsa dava, davacının kendi yerleşim yerinde de açılabilir.
Yetki kuralı burada kesin değildir: davalı taraf ilk itirazlarını cevap dilekçesinde ileri sürmezse yetkisiz mahkeme davaya bakmaya devam eder.
Dava dilekçesinde neler bulunur?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu dilekçenin içeriğini sayar. Boşanma davası bakımından öne çıkanlar:
- Mahkemenin adı, tarafların ad-soyad, T.C. kimlik numarası ve adresleri
- Varsa vekilin ad-soyad ve adresi
- Davanın konusu ve dayandığı vakıalar (boşanma sebebinin somut olaylarla anlatımı)
- Her vakıanın hangi delille ispat edileceği
- Hukuki sebepler ve açık bir talep sonucu
Nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi istemler talep sonucunda açıkça yer almalıdır. Mahkeme, talep edilmeyen bir konuda kural olarak karar veremez.
Harç ve gider avansı
Dava, dilekçenin mahkeme kalemine verilmesiyle değil, harç ve gider avansının yatırılmasıyla açılmış sayılır. Boşanma davası konusu para ile ölçülemeyen bir dava olduğundan maktu harca tabidir; nafaka ve tazminat istemleri için ayrıca nispi harç doğabilir.
Gider avansı tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri gibi yargılama masrafları için peşin alınır. Avans yatırılmazsa mahkeme süre verir; verilen sürede tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Güncel tutarlar için sitedeki dava harcı ve gider avansı hesaplama aracı kullanılabilir.
Dava açıldıktan sonra ne olur?
- Dilekçeler aşaması. Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir; davalının iki hafta içinde cevap verme hakkı vardır. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle aşama tamamlanır.
- Ön inceleme. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tespit eder, tarafları sulhe teşvik eder. Bu duruşmaya taraflar bizzat ya da vekilleriyle katılır.
- Tahkikat. Tanıklar dinlenir, belgeler toplanır, gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır.
- Sözlü yargılama ve hüküm. Taraflar son beyanlarını sunar, mahkeme kararını verir.
Karara karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Erzurum'da verilen kararların istinaf incelemesi Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Anlaşmalı boşanmada durum
Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu konusunda anlaşmışsa, dava tek duruşmada sonuçlanabilir. Bu hâlde görev ve yetki kuralları aynıdır; değişen, yargılamanın seyridir. Ayrıntı: anlaşmalı boşanma süreci.
Sık karıştırılanlar
- Karakol veya savcılık boşanma davası açmaz. Boşanma bir hukuk davasıdır; başvurulacak yer mahkemedir. Aile içi şiddet hâlinde koruma tedbiri istemi ayrı ve bağımsız bir yoldur (6284 sayılı Kanun).
- Nüfus müdürlüğüne başvuruyla boşanma olmaz. Nüfus kaydına işlenme, mahkeme kararı kesinleştikten sonra gerçekleşir.
- Arabuluculuk boşanmada dava şartı değildir. Aile hukukundan doğan bazı uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişliyken, boşanmanın kendisi tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir konu değildir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta sonuç, dosyanın kendi koşullarına göre değişir.