Boşanma davası, eşlerin boşanma iradesinde ya da sonuçlarında anlaşamaması hâlinde çekişmeli görülür. Anlaşmalı boşanmadan farkı yalnızca süre değildir: çekişmeli davada mahkeme sebebi araştırır, kusuru değerlendirir ve fer'î sonuçları taraflar yerine kendisi belirler.
Anlaşmalı yolun şartları ve işleyişi için anlaşmalı boşanma süreci, davanın nereye açılacağı için görevli ve yetkili mahkeme yazısına bakılabilir.
Hangi sebebe dayanılır?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır: belirli olaylara bağlı özel sebepler ve olayların bütününe bakan genel sebep.
| Sebep | Madde | Öne çıkan özelliği |
|---|---|---|
| Zina | m. 161 | Öğrenmeden başlayarak altı ay, her hâlde beş yıl içinde dava açılmalıdır. Affeden dava hakkını yitirir. |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | m. 162 | Aynı süreler işler. Fiziksel şiddet bu kapsamda değerlendirilir. |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | m. 163 | Birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelmesi aranır; süreye bağlı değildir. |
| Terk | m. 164 | Ayrılık en az altı ay sürmeli, hâkim veya noter aracılığıyla ihtar çekilmeli ve ihtardan sonra iki ay içinde dönülmemiş olmalıdır. |
| Akıl hastalığı | m. 165 | Resmî sağlık kurulu raporuyla iyileşmezliğin belirlenmesi gerekir. |
| Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | m. 166 | Genel sebep. Ortak hayatın çekilmez hâle gelmiş olması yeterlidir; uygulamada davaların büyük bölümü buna dayanır. |
Genel sebebe dayanan davada, davacının kusuru davalınınkinden ağırsa davalı itiraz edebilir. Ancak bu itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıdığı ve evlilik birliğinin devamında korunmaya değer bir yarar kalmadığı hâllerde boşanmaya karar verilebilir.
Kusur ve ispat
Çekişmeli davanın merkezinde kusurun kime ait olduğu vardır. Kusur yalnızca boşanma kararını değil, tazminat ve yoksulluk nafakası istemlerini de doğrudan etkiler.
İspat için başvurulan başlıca deliller:
- Tanık beyanları
- Adlî ve sağlık raporları
- Kolluk ve savcılık dosyaları, koruma tedbiri kararları
- Yazışma ve kayıtlar
- Banka ve tapu kayıtları (özellikle mal rejimi yönünden)
Hukuka aykırı yolla elde edilen delil hükme esas alınamaz. Eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişilerek elde edilen kayıtlar bu kapsamda değerlendirilebildiği gibi, ayrıca suç oluşturabilir.
Dava sürerken alınabilecek geçici önlemler
Yargılama uzun sürebildiğinden kanun, dava süresince geçici düzenleme yapılmasına imkân tanır:
- Eşlerin ayrı yaşaması ve konutun kime özgüleneceği
- Tedbir nafakası — eş ve çocuklar için dava boyunca ödenir
- Çocukların geçici velayeti ve kişisel ilişki düzeni
- Malların yönetimine ilişkin önlemler
Şiddet veya şiddet tehlikesi hâlinde 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir; bunun için boşanma davası açılmış olması gerekmez.
Boşanmayla birlikte neler karara bağlanır?
- Velayet. Ölçüt çocuğun üstün yararıdır; idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır.
- İştirak nafakası. Velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılma payı.
- Yoksulluk nafakası. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve daha ağır kusurlu olmayan eş isteyebilir; süresizdir ancak şartların değişmesi hâlinde kaldırılabilir.
- Maddi ve manevi tazminat. Kusursuz ya da daha az kusurlu eşin, mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenmişse istenir.
- Mal rejiminin tasfiyesi. Ayrı bir dava konusudur; boşanma kesinleşmeden karara bağlanmaz. Ayrıntı: boşanmada mal paylaşımı.
Dava anlaşmalıya dönüşebilir mi?
Dönüşebilir. Taraflar yargılamanın herhangi bir aşamasında boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu üzerinde uzlaşırsa, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartıyla dava anlaşmalı olarak sonuçlandırılabilir. Hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa karar verir.
Süre hakkında
Çekişmeli boşanmanın ne kadar süreceği; dayanılan sebebe, dinlenecek tanık sayısına, alınacak rapor ve müzekkere cevaplarına, mahkemenin iş yüküne ve kanun yoluna başvurulup başvurulmayacağına göre değişir. Bu değişkenler dosyaya özgü olduğundan önceden bir süre söylenmesi doğru olmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta sonuç, dosyanın kendi koşullarına göre değişir.