Bu rehber neyi kapsar
Burada ayıplı mal karşısında tüketicinin sahip olduğu seçimlik haklar, bu hakların süresi ve uyuşmazlığın nereye taşınacağı anlatılır: tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk. Her başlığın dayanağı madde numarasıyla verilmiştir.
Kanun 7 Kasım 2013'te kabul edildi ve 28 Kasım 2013 tarihli 28835 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Hukuki dayanak
| Konu | Dayanak | Ne düzenler |
|---|---|---|
| Ayıplı mal tanımı | m. 8 | Teslim anındaki ayıp ölçütü |
| Seçimlik haklar | m. 11 | Dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım, ayıpsız misli ile değişim |
| Zamanaşımı | m. 12 | İki yıl; konutta beş yıl; hile hâlinde süresizlik |
| Hakem heyetine başvuru | m. 68 | Parasal sınır, yetkili heyet, sınırın yıllık artışı |
| Karar ve itiraz | m. 70 | Kararın bağlayıcılığı, iki haftalık itiraz, kesinlik |
| Görevli mahkeme | m. 73 | Tüketici mahkemeleri ve harç muafiyeti |
| Dava şartı arabuluculuk | m. 73/A | Zorunluluk ve istisnaları |
Ayıplı malda seçimlik haklar
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, 11. maddedeki dört haktan birini kullanabilir:
- Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme
- Satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme
- Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme
- İmkân varsa, satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme
Seçim tüketicinindir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür (m. 11/1). Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değiştirme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu haklar bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur (m. 11/2).
Süre sınırı var. Ücretsiz onarım ya da ayıpsız misli ile değiştirme seçildiğinde, talebin yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur (m. 11/4). Yönetmelik ekindeki listede yer alan mallarda azami tamir süresi yönetmelikte belirlenir. Süre aşılırsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
Orantısızlık hâli. Onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici, sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanabilir (m. 11/3).
Masraflar ve tazminat. Seçimlik hakların kullanılmasından doğan tüm masraflar, o hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici bu haklardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da talep edebilir (m. 11/6).
Zamanaşımı
Kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediyse ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre teslimden itibaren beş yıldır (m. 12/1).
İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz (m. 12/2).
Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (m. 12/3). Uygulamada en çok gözden kaçan fıkra budur.
Tüketici hakem heyeti
Belirli bir değerin altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru zorunludur; bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklar için ise hakem heyetine başvurulamaz (m. 68/1). Yani parasal sınır hem bir alt eşik hem bir üst sınırdır: altında kalan dava açamaz, üstünde kalan heyete gidemez.
Rakam her yıl değişir. Kanunun metninde yazan tutar, 24 Mart 2022 tarihli 7392 sayılı Kanunla belirlenen taban rakamdır. Maddenin dördüncü fıkrası uyarınca bu sınırlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve artışın hesabında bin liranın küsuru dikkate alınmaz. İçinde bulunulan yılın sınırı, Ticaret Bakanlığının Resmî Gazete'de yayımladığı tebliğde yer alır. Bu rehberde güncel rakam yazılmamıştır; başvurudan önce o yılın tebliğine bakılmalıdır.
Nereye başvurulur. Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Hakem heyetinin bulunmadığı yerlerde başvuru o ilçe kaymakamlığına yapılır ve kaymakamlıkça yetkili heyete iletilir (m. 68/3). Heyetler kendilerine yapılan başvuruları kabul etmek zorundadır (m. 68/2).
Karar, itiraz ve icra
Hakem heyeti kararları tarafları bağlar (m. 70/1). Heyetlerce vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez. Kararlar, İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir (m. 70/2).
Taraflar karara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın icrasını durdurmaz; ancak talep edilmesi şartıyla hâkim icrayı tedbir yoluyla durdurabilir (m. 70/3). İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir (m. 70/5).
Tüketici lehine verilmiş bir karar itiraz üzerine iptal edilirse, tüketici aleyhine nispi tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilir. Ancak mevcut olduğu hâlde heyete sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye sunulması nedeniyle iptal olmuşsa, tüketici aleyhine yargılama giderine ve vekâlet ücretine hükmedilemez (m. 70/6). Bu fıkra, belgenin baştan eksiksiz sunulmasını fiilen zorunlu kılar.
Tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk
Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir (m. 73/1). Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar Harçlar Kanunundaki harçlardan muaftır (m. 73/2).
22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenen 73/A maddesi uyarınca, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Beş hâl bu zorunluluğun dışındadır:
- Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar
- Hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar
- m. 73/6'da belirtilen davalar
- m. 74'te belirtilen davalar
- Tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar
Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması ya da anlaşma veya anlaşamama hâllerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bu tutar tarifenin birinci kısmına göre iki saatlik ücreti geçemez (m. 73/A-3).
Sık karşılaşılan usul sorunları
- Yanlış mercie başvurmak. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıkta doğrudan dava açılamaz, üstündeki uyuşmazlık heyete götürülemez. Sınır her yıl değiştiği için başvuru öncesi o yılın tebliğine bakılmalıdır.
- Belgeyi sonraya saklamak. Elde olan bir belgenin heyete sunulmayıp mahkemeye sunulması, m. 70/6 nedeniyle tüketici lehine olan masraf korumasını ortadan kaldırır.
- Seçimlik hakkı belirtmemek. Başvuruda dört haktan hangisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır; satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
- Zamanaşımını iki yıl sanmak. Ayıp hile ile gizlenmişse süre işlemez; konut ve taşınmazda süre beş yıldır.
İlk görüşmeye getirilmesi yararlı belgeler
- Fatura, fiş veya sözleşme örneği
- Garanti belgesi ve varsa servis fişleri
- Satıcıya yapılmış başvuru ve alınan cevap (e-posta, mesaj, tutanak)
- Ayıbı gösteren fotoğraf, video veya teknik rapor
- Daha önce hakem heyetine başvuru yapıldıysa başvuru ve karar örneği
İlgili bilgilendirme
- Tüketici Hukuku — büroda bu alanda yürütülen işler
- Arabuluculuk Nedir — dava şartı arabuluculuk
- Arabuluculuk